Przedruk z miesi\u0119cznika „Odra” (kwiecie\u0144 2007):<\/p>\n
JAK SI\u0118 DOWARTO\u015aCIOWA\u0106 CZYLI IV BRYGADA
\nPOLEMIKI w sprawie Wojny i Pokoju Mo\u0144ki
\nBodaj\u017ce Pi\u0142sudski zauwa\u017cy\u0142, i\u017c w miar\u0119 oddalania si\u0119 w czasie walki Legion\u00f3w o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 ros\u0142y szeregi IV Brygady: tych, kt\u00f3rzy si\u0119 do szereg\u00f3w \u201ezapisali\u201d po zako\u0144czeniu boj\u00f3w. Podobnie jest obecnie: rosn\u0105 szeregi opozycjonist\u00f3w okresu PRL-u i by\u0107 mo\u017ce dojdzie niebawem do sytuacji, kt\u00f3r\u0105 trafnie opisywa\u0142 kr\u0105\u017c\u0105cy w mojej szkole kawa\u0142 na temat partyzantki Armii Ludowej: drzew by nie starczy\u0142o, by stworzy\u0107 lasy zdolne t\u0105 komunistyczn\u0105 armi\u0119 ukry\u0107.<\/p>\n
Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od razu po 1989 roku. Gdy zwo\u0142ano zebranie za\u0142o\u017cycielskie powstaj\u0105cego w\u00f3wczas Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, kole\u017canki i koledzy licytowali si\u0119 w jego trakcie na swe opozycyjne zas\u0142ugi: dok\u0142adnie opisywano, w kt\u00f3rym odcinku obcasa lewego buta zamontowano schowek na ulotki. Wyszed\u0142em z tego targowiska i w szeregi nowej organizacji pisarzy nie wst\u0105pi\u0142em. Z\u0142o\u017cy\u0142em podanie o przyj\u0119cie jakie\u015b dwa-trzy lata p\u00f3\u017aniej. Do zgrupowa\u0144 postopozycyjnych raczej si\u0119 nie kwapi\u0119 nale\u017ce\u0107, cho\u0107 oczywi\u015bcie rozumiem, \u017ce s\u0105 potrzebne \u2013 przewidywa\u0142 to zreszt\u0105 Janek Kelus, gdy w jednej ze swych piosenek \u015bpiewa\u0142 o tym, jak to za\u0142o\u017cymy nowy ZboWiD.<\/p>\n
Powy\u017csze uwagi pisz\u0119 w kontek\u015bcie lektury zapisk\u00f3w Micha\u0142a Mo\u0144ki zatytu\u0142owanych Wojna i pok\u00f3j, kt\u00f3re czyta\u0142em z narastaj\u0105cym poczuciem niesmaku i wstydu. W zasadzie powinienem by\u0107 zadowolony, gdy\u017c autor ocenia mnie do\u015b\u0107 pochlebnie. Rzecz w tym, i\u017c nie chodzi o mnie \u2013 chodzi o klimat tych enuncjacji. Bo z pewno\u015bci\u0105 by\u0142 Mo\u0144ko heroicznym bohaterem stanu wojennego, szczeg\u00f3lnie po dumnym rozprawieniu si\u0119 z komisj\u0105 weryfikacyjn\u0105 w swej redakcji i zasileniu szereg\u00f3w bezrobotnych.
\nMo\u0144ko nie tylko te szeregi zasili\u0142. Czytam bowiem, \u017ce sta\u0142 si\u0119 niezwykle aktywnym i w tej aktywno\u015bci wydajnym dzia\u0142aczem opozycji, redaktorem wielu pism podziemnych, a tak\u017ce kolporterem \u201ebibu\u0142y\u201d: W w\u00f3zku, pod siennikiem rocznej Magdaleny, mie\u015bci si\u0119 trzydzie\u015bci \u201dWezwa\u0144\u201d. Nie wiedzia\u0142em, \u017ce a\u017c tak odwa\u017cne przedsi\u0119wzi\u0119cia sta\u0142y si\u0119 jego udzia\u0142em. Ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie wiedzia\u0142em wielu innych rzeczy. Czytam bowiem: Nareszcie uformowa\u0142a si\u0119 redakcja miesi\u0119cznika \u201eWezwanie\u201d. (…) Sk\u0142ad redakcji: Jastrun, Burski, Holzer, Zwaniecki i ja. Pomijaj\u0105c fakt, i\u017c \u201eWezwanie\u201d nie by\u0142o miesi\u0119cznikiem, lecz kwartalnikiem, reszta te\u017c zgadza si\u0119 w niewielu procentach.<\/p>\n
\u201eWezwanie\u201d powsta\u0142o w mieszkaniu Iwony Smolki w styczniu 1982, w trakcie spotkania, w kt\u00f3rym poza gospodyni\u0105 udzia\u0142 wzi\u0119\u0142y jeszcze trzy osoby: Jaros\u0142aw Markiewicz, Tomasz Jastrun i ja. Do\u0142\u0105czy\u0142 te\u017c od razu Tomasz Burski, z kt\u00f3rym w \u201ekarnawale\u201d lat 1980-81 Jastrun wsp\u00f3\u0142redagowa\u0142 w Regionie Mazowsze \u201eInformator Kulturalny Solidarno\u015bci\u201d (trzeci z redaktor\u00f3w, Antoni Pawlak, siedzia\u0142 w \u201einternacie\u201d). Do\u0142\u0105czy\u0142o niebawem kilka dodatkowych os\u00f3b, m.in. Zyta Oryszyn, Andrzej Kaczy\u0144ski oraz Irena Lewandowska. Owszem, pojawi\u0142 si\u0119 po pewnym czasie i Mo\u0144ko, pojawi\u0142 si\u0119 te\u017c Ryszard Holzer \u2013 ale nie oni tworzyli sk\u0142ad redakcji (chyba \u017ce po roku 1985, gdy by\u0142em zagranic\u0105). Tym bardziej zdumiewa to, co pisze Mo\u0144ko: Na spotkaniach pojawia si\u0119 czasami Smolka. Nie pojawia si\u0119 Szaruga, przynajmniej ja go nie widz\u0119. Obawiam si\u0119, \u017ce ma Mo\u0144ko powa\u017cne problemy ze wzrokiem. Ale tak\u017ce i ze zmys\u0142em etycznym, skoro ostatnio publicznie oskar\u017cy\u0142 Jaros\u0142awa Markiewicza o to, \u017ce by\u0142 agentem SB: jakie\u015b dwa tygodnie temu podpisywa\u0142em w tej sprawie list protestacyjny. \u017beby by\u0142o jasne: Markiewicz ma papiery pokrzywdzonego.
\nNie czuj\u0119 si\u0119 upowa\u017cniony do weryfikowania innych detali spisywanej przez Mo\u0144k\u0119 konspiracyjnej legendy \u2013 je\u015bli jest tak rzetelna jak epizod z \u201eWezwaniem\u201d, to gratuluj\u0119. Ale chodzi jeszcze o co\u015b dodatkowego. O sosik, w jakim te wspominki s\u0105 serwowane. Oto czytam o przyj\u0119ciu \u201eu znanego dziennikarza opozycji demokratycznej\u201d: Sto\u0142y uginaj\u0105 si\u0119 od alkoholi i \u017carcia dostarczonego z najlepszych warszawskich restauracji. Rozmowy dotycz\u0105 polowania na kaczki i sposob\u00f3w pieczenia sarny. Zgroza! A\u017c si\u0119 boj\u0119, i\u017c wytropi Mo\u0144ko, \u017ce w pierwszych dniach stanu wojennego zaczytywa\u0142em si\u0119 Dekameronem. Ale id\u017amy dalej: Na ko\u0144cu dziennikarz z ulicy Capri zam\u00f3wi\u0142 dwie torby \u201eWezwania\u201d i Raportu. Wchodz\u0119 po schodach. Otwiera gospodarz, zapewne przysz\u0142y ambasador. Odbiera torby i stawia na \u015brodku kwadratowego przedpokoju. Niski stolik wysuni\u0119ty dzi\u015b naprzeciw otwartych drzwi. Za stolikiem z piciem i jad\u0142em siedzi kilka prominentnych postaci dziennikarstwa, literatury i polityki. Patrz\u0105. Podziwiaj\u0105. Jeszcze gorzej w redakcji \u201eWi\u0119zi\u201d, w kt\u00f3rej Mo\u0144ko poszukuje etatu dla \u017cony: Nie potrafi\u0119 ukry\u0107 swego oburzenia, \u017ce jest praca dla pu\u0142kownikowej [Lity\u0144skiej], kt\u00f3ra ma wysok\u0105 rent\u0119. Jest praca dla Kalabi\u0144skiego, kt\u00f3ry dopiero co krzycza\u0142 z radiowej \u201eJedynki\u201d na Solidarno\u015b\u0107. Jest praca nawet dla powracaj\u0105cego z Anglii attach\u00e9 (…) \u2013 To czemu nie ma pracy dla mnie? Ale to nie koniec: Dzi\u015b wydobyci z nico\u015bci zaczynaj\u0105 dzie\u0144 od gry w tenisa, p\u00f3\u017aniej obiad w ZLP, kawa \u201ena mie\u015bcie\u201d, no i noc\u0105 d\u0142ugie Polak\u00f3w rozmowy na salonach. Syn znanej poetki i znanego pisarza i dzia\u0142acz TPPR zostaje sekretarzem \u201ePow\u015bciagliwo\u015bci i Pracy\u201d. Horror! Ale to jeszcze nie wszystko: siedz\u0119 nad kolejnym numerem \u201eWezwania\u201d w mieszkaniu przy ulicy \u0141owickiej. \u017beby rozprostowa\u0107 plecy, zagl\u0105dam do kuchni, przechodz\u0119 do biblioteki na prawo od wej\u015bcia z korytarza. C\u00f3\u017c widz\u0119! Trzech kl\u0119czy nad zdj\u0119tym parkietem o wymiarach 60 na 35 centymetr\u00f3w. W ods\u0142oni\u0119tym w pod\u0142odze schowku le\u017c\u0105 pieni\u0105dze \u2013 z\u0142ote i dolary.<\/p>\n
Nie wiem, czy pracowa\u0142 Mo\u0144ko przed stanem wojennym w redakcji \u201eTrybuny Ludu\u201d b\u0105d\u017a \u201eSztandaru M\u0142odych\u201d, ale c\u00f3\u017c \u2013 szlif ten sam, ta sama ostro\u015b\u0107 i drapie\u017cno\u015b\u0107 pi\u00f3ra, ta sama demaskatorska pasja. Dolary! Maj\u0105 dolary! Pij\u0105 \u201ekaw\u0119 na mie\u015bcie\u201d, spo\u017cywaj\u0105 \u201eobiad w ZLP\u201d (swoj\u0105 drog\u0105 to interesuj\u0105ce, jak owe, skromne w ko\u0144cu sto\u0142\u00f3wkowe obiady obros\u0142y dziwaczn\u0105 legend\u0105), s\u0105 \u201eprominentni\u201d, racz\u0105 si\u0119 \u201ealkoholami i \u017carciem\u201d, \u201epiciem i jad\u0142em\u201d. Ma\u0142y Dyzio w wielkim \u015bwiecie, Kopciuszek na Balu u Senatora \u2013 oto Micha\u0142 Mo\u0144ko w stanie wojennym. D\u0142awiony zawi\u015bci\u0105. Wycieraj\u0105cy sobie g\u0119b\u0119 w\u0105tpliwymi anegdotkami o Zbigniewie Herbercie, z kt\u00f3rych wynika, \u017ce wielki poeta to nad\u0119ty palant. Dziennikarz, kt\u00f3ry dopiero dzi\u015b, gdy klimat sprzyja, zaczyna przybiera\u0107 pozy Katona: czemu nie zabra\u0142 g\u0142osu wcze\u015bniej? Bo konspirowa\u0142 przeciw III RP?<\/p>\n
Ale powa\u017cnie. Owszem \u2013 by\u0142y owe dolary, by\u0142o \u201epicie i jad\u0142o\u201d itp. Pomoc dla opozycji z Zachodu p\u0142yn\u0119\u0142a wcale niema\u0142\u0105 strug\u0105 \u2013 wiem o tym, bo sam po\u015bredniczy\u0142em w transferach owych \u201edolar\u00f3w\u201d, nie m\u00f3wi\u0105c o sprz\u0119cie i innych drobiazgach. I rzeczywi\u015bcie \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 tych pieni\u0119dzy nie zosta\u0142a rozliczona, cz\u0119\u015b\u0107 rozp\u0142yn\u0119\u0142a si\u0119 w mniejszych lub wi\u0119kszych \u201eprzekr\u0119tach\u201d. Niemniej za te \u201edolary\u201d w\u0142a\u015bnie wydawano i \u201eWezwanie\u201d, i tysi\u0105ce innych pism oraz ksi\u0105\u017cek w czasie stanu wojennego (a wcze\u015bniej tak\u017ce). Dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej nikt ju\u017c tego nie rozliczy. Gdy w ko\u0144cu lat 80. pisa\u0142em w \u201eKulturze\u201d o konieczno\u015bci takich rozlicze\u0144, zosta\u0142em ods\u0105dzony od czci i wiary. Dzi\u015b to wszystko jest tylko musztard\u0105 po obiedzie. Lecz w\u0142a\u015bnie dzisiaj to zaczyna \u201ekr\u0119ci\u0107\u201d. A to kto\u015b opublikuje artykulik o tym, jak niemoralne i dynamiczne \u017cycie erotyczne prowadzi\u0142a opozycja demokratyczna, a to kto\u015b oskar\u017cy Kuronia o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z SB, to zn\u00f3w kto inny podda w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 postaw\u0119 Herberta, a to Mo\u0144ko zdemaskuje \u201edzia\u0142acza TPPR\u201d w katolickim miesi\u0119czniku \u2013 ten potok plugastwa b\u0119dzie narasta\u0142, wyst\u0119powa\u0142 z brzeg\u00f3w, zalewa\u0142 po drodze wszystko, co szlachetne. Po co? Po to, by autorzy mogli si\u0119 dowarto\u015bciowa\u0107.<\/p>\n
Ja wiem \u2013 by\u0142 Micha\u0142 Mo\u0144ko prominentnym dzia\u0142aczem opozycji stanu wojennego, wytrawnym i przebieg\u0142ym konspiratorem, w kt\u00f3rego r\u0119kach by\u0142 nawet los Bujaka, nie m\u00f3wi\u0105c o Wa\u0142\u0119sie. Powinien dosta\u0107 od pana Prezydenta mn\u00f3stwo odznacze\u0144 i medali. Powinny powstawa\u0107 szko\u0142y i place imienia Mo\u0144ki. Ale, na mi\u0142o\u015b\u0107 Bosk\u0105, niech Mo\u0144ko sam nie pisze o swych zas\u0142ugach! A ju\u017c w szczeg\u00f3lno\u015bci niech nie pisze o tym, \u017ce zak\u0142ada\u0142 redakcj\u0119 \u201eWezwania\u201d, bo to nieprawda.<\/p>\n
Leszek Szaruga<\/p>\n
***<\/p>\n
Szanowny Redaktorze,
\nprzeczyta\u0142em w \u201dOdrze\u201d drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u201dhistorycznego reporta\u017cu\u201d Micha\u0142a Mo\u0144ko Wojna i pok\u00f3j, kt\u00f3ry w zamy\u015ble autora ma by\u0107 doskonalszy od Panoramy Rac\u0142awickiej, precyzyjny i wreszcie oddaj\u0105cy sprawiedliwo\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwym bohaterom, kt\u00f3rzy trudem, znojem, bied\u0105, a przede wszystkim po\u015bwi\u0119ceniem dla sprawy wywalczyli niepodleg\u0142o\u015b\u0107.
\nTyle \u017ce nie jest to reporta\u017c, tylko jakby powiedzia\u0142 Himilsbach, to jest liryk.
\nBohaterem lirycznym tego reporta\u017cu jest autor, Micha\u0142 Mo\u0144ko. A panorama jest rzeczywi\u015bcie rozleg\u0142a, na ulicach stoj\u0105 czo\u0142gi przed kinem \u201dMoskwa\u201d itd. (przysi\u0105g\u0142bym, \u017ce autorem tego opisu jest T. Jastrun), a po naszego bohatera lirycznego nieokre\u015blonego dnia, kiedy za oknami by\u0142o jeszcze ciemno, przychodzi dziewi\u0119ciu SB-ek\u00f3w, Mo\u0144ko jak Homer ka\u017cdemu po\u015bwi\u0119ca chwil\u0119 lirycznej uwagi, ten sta\u0142 w drzwiach, tamten przy windzie, dw\u00f3ch przy samochodzie, etc. Czytelnik reporta\u017cu natychmiast musi zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce dziewi\u0119ciu ludzi z maszynami wysy\u0142a si\u0119 po VIP-a wip\u00f3w podziemia. Literacki spos\u00f3b na robienie wielko\u015bci – bez zarzutu, tyle \u017ce to literatura cienka i dla dzieci, bo wydaje si\u0119, \u017ce to dobosz z werblami jest wodzem armii, \u017ce idzie na przedzie i jak w czeskim filmie na wszelki wypadek nie ogl\u0105da si\u0119 do ty\u0142u.<\/p>\n
Bo kiedy dochodzi do konkret\u00f3w, wtedy reporta\u017c historyczny zmienia bieg i znowu staje si\u0119 lirykiem, a bohater liryczny jest zawsze w centrum, wok\u00f3\u0142 jego p\u0119pka kr\u0119ci si\u0119 \u015bwiat, to jest \u015bwi\u0119te prawo bohatera lirycznego. A to, \u017ce bohater liryczny przekszta\u0142ca si\u0119 nagle w bohatera narodowego, to ju\u017c zaiste zas\u0142uga sztuki opowie\u015bci Micha\u0142a Mo\u0144ko. W zbli\u017ceniach wida\u0107, \u017ce panorama historyczna jest tylko po to, \u017ceby umie\u015bci\u0107 w niej siebie – i to tam gdzie si\u0119 nigdy nie by\u0142o, albo kim si\u0119 nie by\u0142o. We\u017amy \u201dWezwanie\u201d. Sk\u0142ad redakcji: Jastrun, Burski, Holzer, Zwaniecki i ja. Sadowska robi grafik\u0119. Jastrun, Holzer i inni rzeczywi\u015bci tw\u00f3rcy \u201dWezwania\u201d jeszcze \u017cyj\u0105. Mo\u0144ko te\u017c \u017cyje – ale nie robi\u0142 \u201dWezwania\u201d. Nie \u017cyje natomiast Sadowska, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c nie robi\u0142a \u017cadnej grafiki w \u201dWezwaniu\u201d.
\nTen krzy\u017cowy \u015bcieg prawdy i fa\u0142szu jest wytworem warsztatu literackiego Micha\u0142a Mo\u0144ko. Pojawia si\u0119 te\u017c posta\u0107 Zwanieckiego, kt\u00f3ry ani \u201dWezwania\u201d nie tworzy\u0142, ani w nim nie pisa\u0142.
\nW innym uk\u0142adzie personalnym funkcjonuje \u201dPrzed\u015bwit\u201d: Markiewicz, Jastrun, Burski. Ja na przyczepk\u0119 – ci\u0105gnie dalej Micha\u0142 Mo\u0144ko – i trafia kos\u0105 na kamie\u0144. \u201dPrzed\u015bwit\u201d stworzy\u0142y dwie osoby. Jastrun, Burski i przyczepka – to fantazje Micha\u0142a Mo\u0144ko. W tej wyliczance nie pojawi\u0142 si\u0119 natomiast Wacek Holewi\u0144ski, rzeczywisty wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca wydawnictwa, a dzisiaj \u015bwietny pisarz. Po opisie redakcji i wydawnictwa Micha\u0142 Mo\u0144ko pisze dalej: Jest bezpo\u015brednia \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z Gda\u0144skiem… z \u201dTygodnikiem wojenym\u201d mam kontakt przez… z \u201dTygodnikiem Mazowsze\u201d po\u015brednikiem jest Andrzej Zwaniecki…
\nI teraz widzimy, \u017ce AZ jest asystentem Wodza, kt\u00f3ry to W\u00f3dz \u015ble informacje, zarz\u0105dza, stoi ponad wszystkim, \u017ceby dobrze widzie\u0107. Los wodza nie jest jednak s\u0142odki. Nie ja decyduj\u0119 o tym, co ostatecznie wchodzi do numer\u00f3w. Nie mam te\u017c dost\u0119pu do pieni\u0119dzy. Wiem, \u017ce przedstawiciel wydawnictwa (Przed\u015bwit) jest w Berlinie i Pary\u017cu… (byli takowi, ale dopiero dwa lata p\u00f3\u017cniej) i tu ju\u017c zaczynaj\u0105 si\u0119 osobiste nieszcz\u0119\u015bcia Wodza, kt\u00f3ry ze wzgl\u0119d\u00f3w konspiracyjnych i wewn\u0119trznej boja\u017ani tak si\u0119 g\u0142\u0119boko ukry\u0142, \u017ce nikt o nim nie wiedzia\u0142.<\/p>\n
Teraz Mo\u0144ko ujawnia si\u0119. I pisze now\u0105 histori\u0119 opozycji z sob\u0105 w roli g\u0142\u00f3wnej. Histori\u0119 k\u0142amliw\u0105 i o\u015bmieszaj\u0105c\u0105 to, co rzeczywi\u015bcie si\u0119 dzia\u0142o.
\nMicha\u0142 Mo\u0144ko jak wida\u0107 jest prze\u015bwiadczony o tym, \u017ce ju\u017c za drzwiami nie ma \u015bwiata, ju\u017c wszyscy trze\u017awi dawno zmarli. I on wreszcie mo\u017ce wkroczy\u0107 na scen\u0119.
\nJaros\u0142aw Markiewicz<\/p>\n
***<\/p>\n
Szanowny Panie Redaktorze,
\nze zgroz\u0105 przeczyta\u0142em w bie\u017c\u0105cym numerze Pa\u0144skiego pisma fragment tekstu Micha\u0142a Mo\u0144ki dotycz\u0105cy \u201dWezwania\u201d i Wydawnictwa Przed\u015bwit. O ile wiem, w sprawie \u201dWezwania\u201d wypowiedz\u0105 si\u0119 redaktorzy tego pisma. W sprawie Przed\u015bwitu czuj\u0119 si\u0119 osob\u0105 najbardziej kompetentn\u0105 z prostej przyczyny: to ja oraz Jaros\u0142aw Markiewicz byli\u015bmy tw\u00f3rcami i w ca\u0142ym okresie jego dzia\u0142alno\u015bci szefami tego, jednego z najwi\u0119kszych wydawnictw podziemnych. Mo\u0144ko pisze: W innym uk\u0142adzie personalnym funkcjonuje \u201ePrzed\u015bwit\u201d: Markiewicz, Jastrun, Burski. Ja na przyczepk\u0119. O\u015bwiadczam niniejszym: Tomasz Jastrun i Tomasz Burski nigdy nie byli, w \u017cadnej formie, zwi\u0105zani (poza tym, \u017ce Jastrun by\u0142 naszym autorem) z wydawnictwem. Ale najbardziej zabawne jest to ja na przyczepk\u0119. O\u015bwiadczam ot\u00f3\u017c, \u017ce Mo\u0144ko (nie po raz pierwszy) \u0142\u017ce jak pies (patrz o\u015bwiadczenie za\u0142o\u017cycieli, wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i autor\u00f3w Wydawnictwa Przed\u015bwit na stronach Stowarzyszenia Wolnego S\u0142owa oraz stronach Wydawnictwa Przed\u015bwit). Nie by\u0142o \u017cadnej \u201dprzyczepki\u201d. Micha\u0142 Mo\u0144ko nigdy, w ca\u0142ym okresie dzia\u0142alno\u015bci Wydawnictwa Przed\u015bwit nie by\u0142 z nim zwi\u0105zany! Pr\u00f3ba \u201dpod\u0142\u0105czenia si\u0119\u201d pod nasz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 jest zwyk\u0142ym fa\u0142szem.<\/p>\n
Wac\u0142aw Holewi\u0144ski
\nwiceprezes Oddzia\u0142u Warszawskiego Stowarzyszenia Pisarzy Polskich<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Przedruk z miesi\u0119cznika „Odra” (kwiecie\u0144 2007): JAK SI\u0118 DOWARTO\u015aCIOWA\u0106 CZYLI IV BRYGADA POLEMIKI w sprawie Wojny i Pokoju Mo\u0144ki Bodaj\u017ce Pi\u0142sudski zauwa\u017cy\u0142, i\u017c w miar\u0119 oddalania si\u0119 w czasie walki Legion\u00f3w o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 ros\u0142y szeregi IV Brygady: tych, kt\u00f3rzy si\u0119 do szereg\u00f3w \u201ezapisali\u201d po zako\u0144czeniu boj\u00f3w. Podobnie jest obecnie: rosn\u0105 szeregi opozycjonist\u00f3w okresu PRL-u i … Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-389","page","type-page","status-publish"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/389","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=389"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/389\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":390,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/389\/revisions\/390"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}