Czym by\u0142 \u201ePrzed\u015bwit”? Najprostsza odpowied\u017a brzmia\u0142aby: by\u0142a to sp\u00f3\u0142ka autorska Markiewicz-Holewi\u0144ski (lub odwrotnie). Wydawnictwo powsta\u0142o pod koniec roku 1982 z inicjatywy Wac\u0142awa Holewi\u0144skiego i Paw\u0142a Zapa\u015bnika.<\/p>\n
Dos\u0142ownie w kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej do\u0142\u0105czy\u0142 do nich Jaros\u0142aw Markiewicz (a Pawe\u0142 Zapa\u015bnik w kilka – mo\u017ce 2, mo\u017ce 3 miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej przesta\u0142 w nim dzia\u0142a\u0107). Te dwie osoby kierowa\u0142y nim przez ca\u0142y okres dzia\u0142alno\u015bci (a wi\u0119c do wrze\u015bnia 1989 roku). Co wi\u0119cej, podejmowa\u0142y w nim ka\u017cdy rodzaj dzia\u0142alno\u015bci, od koncepcji wydawniczej, przepisy\u00adwania tekstu na maszynie (p\u00f3\u017aniej komputerze), robienia matryc, projektowania ok\u0142adek, drukowania, po sk\u0142adanie i kolporta\u017c.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie nie jest tak, to zreszt\u0105 nie by\u0142oby mo\u017cliwe, aby wydawnictwo tej wielko\u015bci tworzy\u0142y wy\u0142\u0105cznie 2 osoby. Dla porz\u0105dku warto wi\u0119c wymieni\u0107 tych, kt\u00f3rzy dla Przed\u015bwitu zrobili najwi\u0119cej (w porz\u0105dku alfabetycznym): Wies\u0142aw Bieli\u0144ski, El\u017cbieta B\u0142aszkowska, Jerzy Brukwicki, Tomasz Dolecki, Krzysztof Freisler, Ewa Holewi\u0144ska, Jerzy Ignatowski, Piotr Jankowski, Tomasz Kwiatkowski, Artur \u0141\u0119ga, Maria Ostrowska, Bogdan Porowski, Krzysztof Siemie\u0144ski, Wojciech Szczyglowski. By\u0142a te\u017c zapewne spora grupa os\u00f3b, kt\u00f3ra w jaki\u015b spos\u00f3b z nami wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0142a, a to zdobywaj\u0105c papier, a to dostarczaj\u0105c sprz\u0119t introligatorski, matryce, a to ostrz\u0105c no\u017ce, a wreszcie dostarczaj\u0105c pieni\u0105dze (w tym miejscu chcia\u0142bym wspomnie\u0107 serdecznie Basi\u0119 Sadowsk\u0105 – cz\u0119sto sama by\u0142a w potrzebie ale… jej honorarium posz\u0142o na dzia\u0142alno\u015b\u0107 Przed\u015bwitu). By\u0142a te\u017c grupa dru\u00adkarzy na tzw. doj\u015bciach, kt\u00f3rzy z drukowania bibu\u0142y uczynili sobie intratne zaj\u0119cie. Ich nazwisk nie warto przypomina\u0107 (nawet gdyby pozosta\u0142y w naszej pami\u0119ci) – \u017caden z nich nie robi\u0142 tego z pobudek ideowych. Warto za to przypomnie\u0107 dwa miejsca, w kt\u00f3rych wydrukowali\u015bmy kilkadziesi\u0105t naszych ksi\u0105\u017cek: Instytut Matki i Dziecka (przy Kasprzaka) i Zarz\u0105d G\u0142\u00f3wny ZMS (to dopiero paradoks!) przy Smolnej. Oba miejsca w Warszawie.<\/p>\n
Pierwsz\u0105 publikacj\u0105 \u201ePrzed\u015bwitu” by\u0142a broszura Claire Sterling zatytu\u0142owana \u201eKto chcia\u0142 zabi\u0107 Papie\u017ca”. Ukaza\u0142a si\u0119 w grudniu 1982 r. A p\u00f3\u017aniej… p\u00f3\u017aniej by\u0142o tych ksi\u0105\u017cek, broszur, pism sto kilkadziesi\u0105t. Te najwa\u017cniejsze (a mo\u017ce najbardziej g\u0142o\u015bne?): \u201eOni” Teresy Tora\u0144skiej”, \u201eB\u00f3g jest wy\u017cej, dom jest dalej” Adama\u00a0Bienia (ju\u017c w\u00f3wczas chyba ostatniego \u017cyj\u0105cego uczestnika s\u0142ynnego \u201eprocesu 16″ w Moskwie), \u201ePolski rok 1919″ Bohdana Skaradzi\u0144skiego (jako Jan Brzoza), \u201eZa kr\u0119giem” Jerzego Jochimka, \u201eKonspira” Mariana Moskita (Zbigniew Gach), Macieja \u0141opi\u0144skiego i Mariusza Wilka, \u201eWidzia\u0142em wolno\u015b\u0107 w Warszawie” W\u0142odzimierza Boleckiego (Jerzy Malewski), \u201ePrzechowalnia” Kazimierza Or\u0142osia, \u201eDziady berli\u0144skie” Henryka Wa\u0144ka, Adolfa Rudnickiego \u201eSto lat temu umar\u0142 Dostojewski”, trzeba te\u017c wymieni\u0107 trzy niezwykle popularne ksi\u0105\u017cki J\u00f3zefa Ku\u015bmierka: \u201eCredo”, \u201eConsensus tak, ale…”, \u201ePolska a Zach\u00f3d czyli oczekiwanie pomocy”. Drukowali u nas znakomici poeci (seria Warszawska Niezale\u017cna Oficyna Poet\u00f3w i Malarzy): Ryszard Krynicki, Tomasz Jastrun, Krzysztof Karasek\u00a0\u00a0(Anonim), Ewa Lipska, Anka Kowalska, Antoni Pawlak, Barbara Sadowska, Jaros\u0142aw Marek Rymkiewicz, Piotr Szewc, Jerzy Zag\u00f3rski. Ukaza\u0142a si\u0119 te\u017c ca\u0142a seria przek\u0142ad\u00f3w. Ksi\u0105\u017cki Kundery, Daviesa, Lederera, Kopacsiego, Wojnowicza, Czukowskiej, Kohouta, Toynbee’go. \u201ePrzed\u015bwit” drukowa\u0142 te\u017c regularnie \u201eKart\u0119”, \u201eWezwanie”, \u201eKultur\u0119 Niezale\u017cn\u0105”.<\/p>\n
Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 z nas za dzia\u0142\u0142alno\u015b\u0107 w \u201ePrzed\u015bwicie” p\u0142aci\u0142a wi\u0119zieniem (Dolecki. Holewi\u0144ski, Porowski), zatrzymaniami na 48 godzin, rewizjami, konfiskat\u0105 maj\u0105tku (samoch\u00f3d Markiewicza), nerwami. Ale to cena, kt\u00f3r\u0105 zap\u0142acili wszyscy, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 na sprzeciw.<\/p>\n
Jaki by\u0142 profil wydawniczy? \u201ePrzed\u015bwit” to przede wszystkim wydawnictwo literackie \u2013 mo\u017ce jak \u017cadne inne nastawione na poezj\u0119 (cz\u0119sto zupe\u0142nie bez kontekstu politycznego), znakomit\u0105 proz\u0119 i esej. Oczywi\u015bcie publikowali\u015bmy te\u017c teksty dora\u017ane albo takie, kt\u00f3re wynika\u0142y z naszych zobowi\u0105za\u0144 wobec Konsorcjum Wydawnictw Niezale\u017cnych („Komisja Krajowa NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107”. Posiedzenie w dniach 22-23 X 1981″).<\/p>\n
Co zosta\u0142o z \u201ePrzed\u015bwitu” dzi\u015b? Mam wra\u017cenie, \u017ce poczucie spe\u0142nienia. Robili\u015bmy to, co lubili\u015bmy, to co uznali\u015bmy za wa\u017cne. Byli\u015bmy wolnymi lud\u017ami. Znaj\u0105c ludzi, kt\u00f3rzy zrobili \u201ePrzed\u015bwit” wiem, \u017ce nikt nie \u017ca\u0142uje tamtych lat, wiem, \u017ce nikt z nich nie jest frustratem.<\/p>\n
(dla „Bibu\u0142y” SWS, 2007)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czym by\u0142 \u201ePrzed\u015bwit”? Najprostsza odpowied\u017a brzmia\u0142aby: by\u0142a to sp\u00f3\u0142ka autorska Markiewicz-Holewi\u0144ski (lub odwrotnie). Wydawnictwo powsta\u0142o pod koniec roku 1982 z inicjatywy Wac\u0142awa Holewi\u0144skiego i Paw\u0142a Zapa\u015bnika. Dos\u0142ownie w kilkana\u015bcie dni p\u00f3\u017aniej do\u0142\u0105czy\u0142 do nich Jaros\u0142aw Markiewicz (a Pawe\u0142 Zapa\u015bnik w kilka – mo\u017ce 2, mo\u017ce 3 miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej przesta\u0142 w nim dzia\u0142a\u0107). Te dwie osoby … Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-126","page","type-page","status-publish"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/126","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=126"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/126\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":208,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/126\/revisions\/208"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=126"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}