W listopadzie 1984 roku zadzwoni\u0142 do mnie Jasio Gogacz, um\u00f3wi\u0142 si\u0119, \u017ce wpadnie, wpad\u0142 i oznajmi\u0142, \u017ce chce wyda\u0107 \u201eONYCH\u201c. Rzuci\u0142 nazw\u0119 wydawnictwa – \u201ePrzed\u015bwit\u201c. Nie pami\u0119tam, czy zna\u0142am to podziemne wydawnictwo. Chyba nie. Ale te\u017c nie mia\u0142o to dla mnie wi\u0119kszego znaczenia. Wystarczy\u0142o, \u017ce zna\u0142am Jasia.<\/p>\n
O tym, \u017ce spotykam si\u0119 z komunistami, rozmawiam z nimi i pisz\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, wiedzia\u0142 ka\u017cdy, kto chcia\u0142 wiedzie\u0107. W og\u00f3le si\u0119 z tym nie kry\u0142am. Zreszt\u0105 nie spos\u00f3b by\u0142oby to nawet ukry\u0107. Chodzi\u0142am po mieszkaniach bardzo wielu by\u0142ych prominent\u00f3w, wypytuj\u0105c ich o szczeg\u00f3\u0142y historyczne, sprawdzaj\u0105c fakty, \u0142api\u0105c anegdoty. O ksi\u0105\u017cce rozmawia\u0142am z ka\u017cdym, kto m\u00f3g\u0142\u00a0\u00a0pom\u00f3c w przybli\u017ceniu mi tego pierwszego okresu Polski Ludowej. Nikt jednak w ca\u0142o\u015bci (poza Andrzejem Friszke, kt\u00f3rego m\u0119czy\u0142am z ka\u017cdym tekstem) jej nie czyta\u0142. Dawa\u0142am tylko czasem przyjacio\u0142om jaki\u015b fragment rozmowy, \u017ceby si\u0119 upewni\u0107, czy robi\u0119 co\u015b sensownego. A ta\u015bmy z nagraniami i gotowe rozmowy chowa\u0142am u Mamy. Kasety owini\u0119te plastikiem upycha\u0142a Mama w torebkach z m\u0105k\u0105, a gotowce zaszywa\u0142a w materacach. My\u015bl\u0119, z perspektywy czasu, \u017ce moje pisanie ONYCH, sta\u0142o si\u0119 elementem \u017cycia towarzyskiego i tak naprawd\u0119, po kilku latach niewiele os\u00f3b wierzy\u0142o, \u017ce ta ksi\u0105\u017cka w ko\u0144cu powstanie. Bo ja \u2013 nie mog\u0142am si\u0119 z ni\u0105 rozsta\u0107. Ci\u0105gle czego\u015b mi w niej jeszcze brakowa\u0142o. \u017be d\u0142u\u017cej nie mog\u0119 z ni\u0105 \u017cy\u0107, zadecydowa\u0142 Mieczys\u0142aw Moczar. Posz\u0142am do niego pos\u0142ucha\u0107, co ma do powiedzenia. Mia\u0142 same okropie\u0144stwa. A ja zachowywa\u0142am si\u0119 \u2013 jak zwykle przy pierwszej wizycie \u2013 grzecznie. I na dodatek wychodz\u0105c, gdy z \u017con\u0105 odprowadzali mnie do drzwi, powiedzia\u0142am zalotnie: ale z pana du\u017cy ch\u0142op. Jak mog\u0142am powiedzie\u0107 mu komplement! My\u015bla\u0142am, \u017ce zwariuj\u0119.
\nNast\u0119pnego dnia pobieg\u0142am do Darka Fikusa:\u00a0sko\u0144czy\u0142am \u2013 o\u015bwiadczy\u0142am. Zostawi\u0142am mu do przeczytania maszynopis. Za dwa dni przysz\u0142am odebra\u0107. Darek by\u0142 chory, le\u017ca\u0142 w \u0142\u00f3\u017cku. Ciekawe \u2013 rzek\u0142. Przysiad\u0142am si\u0119 do niego na \u0142\u00f3\u017cku:\u00a0–\u00a0m\u00f3w. Przysz\u0142a Magda, jego \u017cona. Powiedzia\u0142a: napisa\u0142a pani bardzo dobr\u0105 i bardzo wa\u017cn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119. Naprawd\u0119? Naprawd\u0119. To by\u0142a pierwsza recenzja.<\/p>\n
Zastanawia\u0142am si\u0119 w jakim wydawnictwie podziemnym j\u0105 wydrukowa\u0107…
\nZjawi\u0142 si\u0119 Jasio. Zna\u0142am go od kilku lat. By\u0142 moim dobrym koleg\u0105. Do Jasia mia\u0142am zaufanie. Zabra\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 i potem kilkakrotnie przychodzi\u0142, wnosz\u0105c redaktorskie uwagi. To jest niejasne – trzeba wyt\u0142umaczy\u0107, tu \u2013 pope\u0142ni\u0142a\u015b niezgrabno\u015b\u0107 stylistyczn\u0105, nale\u017cy poprawi\u0107. Jasio by\u0142 fachowcem. Ka\u017cdemu autorowi potrzebny jest redaktor. Jego uwagi respektowa\u0142am we wszystkich nast\u0119pnych wydaniach.
\nNapisa\u0142am mu o\u015bwiadczenie, \u017ce przekazuj\u0119 wydawnictwu \u201ePrzed\u015bwit\u201c wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 na wydawanie ONYCH na terenie Polski. Przedrukowywa\u0142, kto chcia\u0142. Ile by\u0142o wyda\u0144 podziemnych, nie wiem.\u00a0\u00a0Co i rusz wpadaj\u0105 mi w r\u0119ce nowe. Ostatnio widzia\u0142am w twardej ok\u0142adce. I dobrze. ONYCH pisa\u0142am w nadziei, \u017ce w twardym murze \u00f3wczesnej rzeczywisto\u015bci wybij\u0119 cho\u0107 jedn\u0105 ceg\u0142\u0119. I do dzisiaj traktuj\u0119 j\u0105 \u2013 powiem patetycznie – jako m\u00f3j wk\u0142ad w naszej walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
Ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 na wiosn\u0119 1985 roku. \u0141adna tekturowa ok\u0142adka – z pomys\u0142em, malutki druk\u00a0\u00a0na szarym\u00a0\u00a0papierze. Mam kilkana\u015bcie przer\u00f3\u017cnych wyda\u0144 zagranicznych na kredowym papierze, z kolorowymi ok\u0142adkami, ale po latach tylko ten egzemplarz wywo\u0142uje we mnie wzruszenie. \u201ePrzed\u015bwitowi\u201c za to dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W listopadzie 1984 roku zadzwoni\u0142 do mnie Jasio Gogacz, um\u00f3wi\u0142 si\u0119, \u017ce wpadnie, wpad\u0142 i oznajmi\u0142, \u017ce chce wyda\u0107 \u201eONYCH\u201c. Rzuci\u0142 nazw\u0119 wydawnictwa – \u201ePrzed\u015bwit\u201c. Nie pami\u0119tam, czy zna\u0142am to podziemne wydawnictwo. Chyba nie. Ale te\u017c nie mia\u0142o to dla mnie wi\u0119kszego znaczenia. Wystarczy\u0142o, \u017ce zna\u0142am Jasia. O tym, \u017ce spotykam si\u0119 z komunistami, rozmawiam … Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-100","page","type-page","status-publish"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=100"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/100\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":224,"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/100\/revisions\/224"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zbigniew.dolecki.warszawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}